Τέλος στα προνόμια για τους Ουκρανούς στην Ευρώπη: «Δουλειά πρώτα» από Γερμανία, Πολωνία, Τσεχία και Ρουμανία
Η Ευρώπη αλλάζει σταδιακά στάση απέναντι στους Ουκρανούς πρόσφυγες, εγκαταλείποντας το μοντέλο της εκτεταμένης κοινωνικής στήριξης και περνώντας σε μια νέα λογική: «δουλειά πρώτα».
Σχεδόν πέντε χρόνια μετά την ενεργοποίηση της Οδηγίας Προσωρινής Προστασίας και με τις κρατικές δαπάνες να αυξάνονται, χώρες όπως η Γερμανία, η Πολωνία, η Τσεχία και η Ρουμανία αυστηροποιούν σταδιακά τους όρους για τη λήψη επιδομάτων και ενισχύσεων. Οι Ουκρανοί καλούνται πλέον να εργάζονται, να μαθαίνουν τη γλώσσα της χώρας υποδοχής, να εντάσσουν τα παιδιά τους στο τοπικό εκπαιδευτικό σύστημα και να περιορίζουν την εξάρτηση από ειδικά προνόμια.
Η αλλαγή δεν είναι αιφνιδιαστική. Συνδέεται με τις δημοσιονομικές πιέσεις, τον πληθωρισμό και την ανάγκη των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων να αυξήσουν τις αμυντικές δαπάνες, σύμφωνα με την Jasmine Slootjes, senior analyst του MPI Europe.
Μόνο η Γερμανία δαπάνησε το 2024 περίπου 6,3 δισ. ευρώ για το Bürgergeld που καταβλήθηκε σε Ουκρανούς.
«Πέρα από τους καθαρά οικονομικούς παράγοντες, υπάρχει μια αίσθηση “κόπωσης από τη συμπόνια” στον τοπικό πληθυσμό, καθώς και ο φόβος των κυβερνήσεων ότι θα χάσουν την υποστήριξη των ψηφοφόρων», σημειώνει η Slootjes.
Γερμανία: Πρώτα η εργασία και μετά τα επιδόματα
Η Γερμανία αποτελεί εδώ και περισσότερα από τέσσερα χρόνια έναν από τους βασικούς προορισμούς των Ουκρανών προσφύγων. Περισσότεροι από 1,1 εκατ. Ουκρανοί πολίτες ζουν στη χώρα.
Από το φθινόπωρο, όμως, το Βερολίνο σφίγγει τον κλοιό. Οι απαιτήσεις για όσους λαμβάνουν κοινωνική βοήθεια αυξάνονται, ενώ στόχος είναι η ταχύτερη ένταξη των δικαιούχων στην αγορά εργασίας.
Ο Jakob Funk Kierkegaard, senior research fellow στο Bruegel, εξηγεί ότι οι αλλαγές δεν αφορούν μόνο τους Ουκρανούς, αλλά εντάσσονται σε μια ευρύτερη αναθεώρηση της ευρωπαϊκής μεταναστευτικής πολιτικής.
Οι κυβερνήσεις επιχειρούν να περιορίσουν τις κοινωνικές δαπάνες και να ενθαρρύνουν τους πρόσφυγες να εργαστούν, καθώς σε πολλές χώρες η συμμετοχή των προσφύγων στην αγορά εργασίας παραμένει σημαντικά χαμηλότερη από εκείνη του ντόπιου πληθυσμού.
Στη Γερμανία, η μεταρρύθμιση του συστήματος κοινωνικής προστασίας για όσους αναζητούν εργασία αντικαθιστά σταδιακά το Bürgergeld με το νέο Grundsicherung für Arbeitsuchende και αφορά και τους Γερμανούς πολίτες.
Για τους Ουκρανούς, αυτό σημαίνει αυστηρότερους όρους για τη λήψη επιδομάτων και ταχύτερη μετάβαση στην αγορά εργασίας.
Εάν κάποιος αρνηθεί προσφορά εργασίας χωρίς σοβαρό ιατρικό λόγο, το επίδομά του μπορεί να μειωθεί κατά 30% για τουλάχιστον τρεις μήνες.
Η λογική είναι πλέον ξεκάθαρη: όποιος μπορεί να εργαστεί, αναμένεται να εργαστεί.
Ο κίνδυνος: Εργασία κάτω από τα προσόντα
Η νέα πολιτική, ωστόσο, έχει και παρενέργειες.
«Σχεδόν το 60% των Ουκρανών που εργάζονται στην ΕΕ απασχολούνται ήδη σε θέσεις κάτω από το επίπεδο των δεξιοτήτων τους», αναφέρει η Slootjes.
Το πρόβλημα είναι ότι η γρήγορη αποδοχή οποιασδήποτε εργασίας μπορεί να εγκλωβίσει έναν εργαζόμενο σε θέση πολύ χαμηλότερη από τα προσόντα του.
Ένας εργαζόμενος που βρίσκεται σε χαμηλής ειδίκευσης εργασία μπορεί να μην έχει πλέον χρόνο για μαθήματα γλώσσας ή για την αναγνώριση του πτυχίου του.
Παράλληλα, οι κανόνες για όσους ήδη λαμβάνουν βοήθεια γίνονται αυστηρότεροι. Εάν κάποιος αγνοεί για περισσότερο από έναν μήνα επιστολές ή δεν προσέρχεται στα προγραμματισμένα ραντεβού με τις υπηρεσίες απασχόλησης, τα επιδόματα μπορεί να διακοπούν πλήρως, συμπεριλαμβανομένης της στήριξης για το ενοίκιο.
Οι Ουκρανές μητέρες αντιμέτωπες με νέο εμπόδιο
Για τις Ουκρανές μητέρες στη Γερμανία υπάρχει ένα επιπλέον πρόβλημα: η έλλειψη θέσεων στους παιδικούς σταθμούς.
Σύμφωνα με το MPI Europe, οι Ουκρανές μητέρες με παιδιά προσχολικής ηλικίας στη Γερμανία έχουν 29% μικρότερη πιθανότητα να βρουν εργασία σε σχέση με άλλους πρόσφυγες, ακριβώς λόγω της έλλειψης διαθέσιμων θέσεων σε παιδικούς σταθμούς.
Παράλληλα, τα παιδιά των Ουκρανών που ζουν στη Γερμανία υπόκεινται στην υποχρεωτική σχολική εκπαίδευση. Η φοίτηση αποκλειστικά σε ουκρανικό online σχολείο δεν απαλλάσσει από μόνη της ένα παιδί από την υποχρέωση να φοιτά σε γερμανικό σχολείο.
Η συστηματική απουσία μπορεί να οδηγήσει σε ενημέρωση των υπηρεσιών παιδικής προστασίας, διοικητικά πρόστιμα για τους γονείς και απώλεια οικογενειακών επιδομάτων.
Πολωνία: Τέλος στα ειδικά προνόμια
Και η Πολωνία περνά σταδιακά από τους ειδικούς κανόνες για τους Ουκρανούς στους γενικούς κανόνες που ισχύουν για τους αλλοδαπούς.
Η κυβέρνηση συνδέει πλέον το μηνιαίο επίδομα 800+ για τα παιδιά και την παροχή Good Start των 300 ζλότι με την εγγραφή του παιδιού σε πολωνικό σχολείο ή τη φοίτηση σε παιδικό σταθμό.
Η ZUS ελέγχει αυτόματα τα στοιχεία μέσω του εθνικού μητρώου μαθητών. Εάν το παιδί δεν εμφανίζεται στο σύστημα, οι πληρωμές αναστέλλονται.
Η εξέλιξη αυτή δείχνει ότι οι Ουκρανοί στην Πολωνία αντιμετωπίζονται πλέον όλο και περισσότερο ως πληθυσμός που μπορεί να παραμείνει μακροπρόθεσμα στη χώρα.
Έρευνα του Center for Migration Research του University of Warsaw δείχνει ότι το 73% των Ουκρανών στην Πολωνία βλέπει το μέλλον του στη χώρα. Το 25% σχεδιάζει να παραμείνει μόνιμα, έναντι μόλις 8,5% το 2023, ενώ το ποσοστό όσων σχεδιάζουν να φύγουν μέσα σε έναν χρόνο έχει υποχωρήσει στο 10%.
Μειώνονται και τα δωρεάν σπίτια
Η Πολωνία περιορίζει παράλληλα τα προγράμματα δωρεάν στέγασης.
Το πρόγραμμα αποζημίωσης ιδιοκτητών κατοικιών «40+» έχει καταργηθεί πλήρως. Δωρεάν διαμονή σε συλλογικά κέντρα μπορούν πλέον να εξασφαλίσουν μόνο ορισμένες ευάλωτες κατηγορίες Ουκρανών.
Για τους υπόλοιπους, η στέγαση μετατρέπεται σταδιακά σε υπηρεσία με κόστος, με τους φιλοξενούμενους να καλούνται να καλύψουν από 50% έως 100% της δαπάνης.
Παράλληλα, η Πολωνία προσφέρει τη δυνατότητα μετάβασης από την προσωρινή προστασία PESEL UKR σε τριετή άδεια προσωρινής διαμονής. Για να γίνει αυτό, όμως, απαιτείται απόδειξη επίσημης εργασίας και σταθερού εισοδήματος.
Τσεχία: Βοήθεια μόνο σε όσους πραγματικά τη χρειάζονται
Η Τσεχία έχει επιλέξει ένα περισσότερο στοχευμένο μοντέλο.
Η οικονομική βοήθεια και η στέγαση κατευθύνονται κατά προτεραιότητα σε όσους πραγματικά αδυνατούν να συντηρηθούν μόνοι τους.
Η δωρεάν ανθρωπιστική στέγαση για Ουκρανούς περιορίζεται σε 90 ημέρες. Μετά την παρέλευση του διαστήματος αυτού, οι δικαιούχοι πρέπει να αναζητήσουν κατοικία στην ιδιωτική αγορά και να καταβάλουν οι ίδιοι το ενοίκιο.
Το πρόβλημα είναι ότι η κρατική βοήθεια δεν καλύπτει πάντοτε το πραγματικό κόστος.
Στην Πράγα, για παράδειγμα, το κόστος στέγασης για ένα άτομο ανέρχεται περίπου σε 10.000 τσεχικές κορώνες τον μήνα, ενώ το αντίστοιχο τμήμα της κρατικής βοήθειας είναι περίπου 6.000 κορώνες, σύμφωνα με την Alona Vakhova, program specialist για τις υπηρεσίες προσφύγων στην People in Need.
Ακόμη και τα εισοδήματα από την Ουκρανία υπολογίζονται
Ένα ακόμη στοιχείο που προκαλεί προβληματισμό είναι ο τρόπος υπολογισμού της ανθρωπιστικής βοήθειας.
Η Τσεχία δεν λαμβάνει υπόψη μόνο τους μισθούς που αποκτώνται εντός της χώρας. Στο εισόδημα μπορεί να συνυπολογίζονται αποδοχές από εξ αποστάσεως εργασία στην Ουκρανία, εισοδήματα από αυτοαπασχόληση, συντάξεις, διατροφές για παιδιά, ακόμη και αποταμιεύσεις.
Έτσι, όπως εξηγεί η Vakhova, ακόμη και ένα σχετικά μικρό εισόδημα από την Ουκρανία μπορεί να επηρεάσει σημαντικά το ύψος της βοήθειας.
Δημιουργείται έτσι ένα παράδοξο: μια μονογονεϊκή οικογένεια μπορεί να αυξήσει το εισόδημά της μέσω μιας μερικής απασχόλησης, αλλά ταυτόχρονα να δει την ανθρωπιστική βοήθεια να μειώνεται.
«Η αύξηση του εισοδήματος από εργασία δεν οδηγεί πάντοτε σε βελτίωση της οικονομικής κατάστασης μιας οικογένειας», σημειώνει η ειδικός.
Ρουμανία: Εργασία και γλώσσα ως προϋπόθεση
Ανάλογη είναι η κατεύθυνση και στη Ρουμανία.
Για τη λήψη οικονομικής βοήθειας διαβίωσης, οι ενήλικες που είναι σε θέση να εργαστούν πρέπει να εγγραφούν στις τοπικές υπηρεσίες απασχόλησης ή να αποδείξουν ότι εργάζονται επίσημα.
Η επανειλημμένη άρνηση προσφορών εργασίας μπορεί να οδηγήσει σε αναστολή των επιδομάτων.
Παράλληλα, η στήριξη των οικογενειών συνδέεται με την εγγραφή των παιδιών σε ρουμανικά σχολεία ή νηπιαγωγεία.
Για τους ενήλικες, η παρακολούθηση βασικών μαθημάτων ρουμανικής γλώσσας αποτελεί προϋπόθεση για τη συνέχιση της κοινωνικής στήριξης.
Η Ευρώπη αλλάζει – και η Ουκρανία αντιμετωπίζει νέο πρόβλημα
Το κοινό στοιχείο και στις τέσσερις χώρες είναι πλέον εμφανές.
Οι Ουκρανοί δεν αντιμετωπίζονται πλέον αποκλειστικά ως άνθρωποι που πρέπει να προστατευθούν προσωρινά από τον πόλεμο.
Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις θέλουν όσους παραμένουν στις χώρες τους να εργάζονται, να πληρώνουν φόρους, να μαθαίνουν τη γλώσσα και να ενσωματώνονται στις τοπικές κοινωνίες.
Για την Ευρώπη, η αλλαγή έχει και οικονομική διάσταση. Οι ευρωπαϊκές οικονομίες αντιμετωπίζουν συρρίκνωση του εργατικού δυναμικού και χρειάζονται εργαζομένους.
Για την Ουκρανία, όμως, δημιουργείται ένα σοβαρό μακροπρόθεσμο πρόβλημα.
Όσο περισσότεροι Ουκρανοί ενσωματώνονται οικονομικά και κοινωνικά στις χώρες υποδοχής, τόσο μεγαλύτερη είναι η πιθανότητα να μην επιστρέψουν στην Ουκρανία μετά το τέλος του πολέμου.
Ο Jakob Funk Kierkegaard του Bruegel προειδοποιεί ότι η επιτυχής ένταξη των προσφύγων στις ευρωπαϊκές αγορές εργασίας αποτελεί σαφή μακροπρόθεσμη πρόκληση για την Ουκρανία, καθώς μειώνει το ποσοστό όσων ενδέχεται να επιστρέψουν στη χώρα.
Τι πρέπει να προσέξουν τώρα οι Ουκρανοί στην ΕΕ
Οι νέοι κανόνες σημαίνουν ότι οι Ουκρανοί που βρίσκονται σε Γερμανία, Πολωνία, Τσεχία και Ρουμανία πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί:
Σχολείο παιδιών: Πρέπει να διασφαλίσουν ότι τα παιδιά τους είναι επίσημα εγγεγραμμένα σε σχολείο της χώρας υποδοχής. Η αποκλειστική φοίτηση σε ουκρανικό online σχολείο δεν αρκεί πλέον για τη διατήρηση ορισμένων οικογενειακών επιδομάτων.
Ηλεκτρονική επικοινωνία: Στη Γερμανία και την Τσεχία, η μη ανταπόκριση σε αιτήματα κοινωνικών υπηρεσιών ή των υπηρεσιών απασχόλησης μπορεί να οδηγήσει σε αυτόματη διακοπή επιδομάτων και στεγαστικής βοήθειας.
Εισοδήματα από την Ουκρανία: Εργασία εξ αποστάσεως, εισοδήματα από αυτοαπασχόληση και κοινωνικές παροχές από την Ουκρανία πρέπει να δηλώνονται όταν υποβάλλεται αίτηση για ανθρωπιστική βοήθεια.
Κατάσταση στην αγορά εργασίας: Όσοι είναι άνεργοι πρέπει να εγγράφονται στις τοπικές υπηρεσίες απασχόλησης, καθώς αυτό αποτελεί πλέον βασική προϋπόθεση για τη διατήρηση της ασφάλισης υγείας και βασικών παροχών.
Η εποχή της «άνετης προσωρινής προστασίας» στην Ευρώπη φαίνεται να τελειώνει. Το νέο μοντέλο είναι σαφές: λιγότερα ειδικά προνόμια, περισσότερη εργασία, περισσότερη ενσωμάτωση και σταδιακή μετάβαση από την έκτακτη βοήθεια στην οικονομική αυτονομία. Για εκατομμύρια Ουκρανούς, αλλά και για το ίδιο το μέλλον της Ουκρανίας μετά τον πόλεμο, η αλλαγή αυτή μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική.
www.bankingnews.gr
Σχεδόν πέντε χρόνια μετά την ενεργοποίηση της Οδηγίας Προσωρινής Προστασίας και με τις κρατικές δαπάνες να αυξάνονται, χώρες όπως η Γερμανία, η Πολωνία, η Τσεχία και η Ρουμανία αυστηροποιούν σταδιακά τους όρους για τη λήψη επιδομάτων και ενισχύσεων. Οι Ουκρανοί καλούνται πλέον να εργάζονται, να μαθαίνουν τη γλώσσα της χώρας υποδοχής, να εντάσσουν τα παιδιά τους στο τοπικό εκπαιδευτικό σύστημα και να περιορίζουν την εξάρτηση από ειδικά προνόμια.
Η αλλαγή δεν είναι αιφνιδιαστική. Συνδέεται με τις δημοσιονομικές πιέσεις, τον πληθωρισμό και την ανάγκη των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων να αυξήσουν τις αμυντικές δαπάνες, σύμφωνα με την Jasmine Slootjes, senior analyst του MPI Europe.
Μόνο η Γερμανία δαπάνησε το 2024 περίπου 6,3 δισ. ευρώ για το Bürgergeld που καταβλήθηκε σε Ουκρανούς.
«Πέρα από τους καθαρά οικονομικούς παράγοντες, υπάρχει μια αίσθηση “κόπωσης από τη συμπόνια” στον τοπικό πληθυσμό, καθώς και ο φόβος των κυβερνήσεων ότι θα χάσουν την υποστήριξη των ψηφοφόρων», σημειώνει η Slootjes.
Γερμανία: Πρώτα η εργασία και μετά τα επιδόματα
Η Γερμανία αποτελεί εδώ και περισσότερα από τέσσερα χρόνια έναν από τους βασικούς προορισμούς των Ουκρανών προσφύγων. Περισσότεροι από 1,1 εκατ. Ουκρανοί πολίτες ζουν στη χώρα.
Από το φθινόπωρο, όμως, το Βερολίνο σφίγγει τον κλοιό. Οι απαιτήσεις για όσους λαμβάνουν κοινωνική βοήθεια αυξάνονται, ενώ στόχος είναι η ταχύτερη ένταξη των δικαιούχων στην αγορά εργασίας.
Ο Jakob Funk Kierkegaard, senior research fellow στο Bruegel, εξηγεί ότι οι αλλαγές δεν αφορούν μόνο τους Ουκρανούς, αλλά εντάσσονται σε μια ευρύτερη αναθεώρηση της ευρωπαϊκής μεταναστευτικής πολιτικής.
Οι κυβερνήσεις επιχειρούν να περιορίσουν τις κοινωνικές δαπάνες και να ενθαρρύνουν τους πρόσφυγες να εργαστούν, καθώς σε πολλές χώρες η συμμετοχή των προσφύγων στην αγορά εργασίας παραμένει σημαντικά χαμηλότερη από εκείνη του ντόπιου πληθυσμού.
Στη Γερμανία, η μεταρρύθμιση του συστήματος κοινωνικής προστασίας για όσους αναζητούν εργασία αντικαθιστά σταδιακά το Bürgergeld με το νέο Grundsicherung für Arbeitsuchende και αφορά και τους Γερμανούς πολίτες.
Για τους Ουκρανούς, αυτό σημαίνει αυστηρότερους όρους για τη λήψη επιδομάτων και ταχύτερη μετάβαση στην αγορά εργασίας.
Εάν κάποιος αρνηθεί προσφορά εργασίας χωρίς σοβαρό ιατρικό λόγο, το επίδομά του μπορεί να μειωθεί κατά 30% για τουλάχιστον τρεις μήνες.
Η λογική είναι πλέον ξεκάθαρη: όποιος μπορεί να εργαστεί, αναμένεται να εργαστεί.
Ο κίνδυνος: Εργασία κάτω από τα προσόντα
Η νέα πολιτική, ωστόσο, έχει και παρενέργειες.
«Σχεδόν το 60% των Ουκρανών που εργάζονται στην ΕΕ απασχολούνται ήδη σε θέσεις κάτω από το επίπεδο των δεξιοτήτων τους», αναφέρει η Slootjes.
Το πρόβλημα είναι ότι η γρήγορη αποδοχή οποιασδήποτε εργασίας μπορεί να εγκλωβίσει έναν εργαζόμενο σε θέση πολύ χαμηλότερη από τα προσόντα του.
Ένας εργαζόμενος που βρίσκεται σε χαμηλής ειδίκευσης εργασία μπορεί να μην έχει πλέον χρόνο για μαθήματα γλώσσας ή για την αναγνώριση του πτυχίου του.
Παράλληλα, οι κανόνες για όσους ήδη λαμβάνουν βοήθεια γίνονται αυστηρότεροι. Εάν κάποιος αγνοεί για περισσότερο από έναν μήνα επιστολές ή δεν προσέρχεται στα προγραμματισμένα ραντεβού με τις υπηρεσίες απασχόλησης, τα επιδόματα μπορεί να διακοπούν πλήρως, συμπεριλαμβανομένης της στήριξης για το ενοίκιο.
Οι Ουκρανές μητέρες αντιμέτωπες με νέο εμπόδιο
Για τις Ουκρανές μητέρες στη Γερμανία υπάρχει ένα επιπλέον πρόβλημα: η έλλειψη θέσεων στους παιδικούς σταθμούς.
Σύμφωνα με το MPI Europe, οι Ουκρανές μητέρες με παιδιά προσχολικής ηλικίας στη Γερμανία έχουν 29% μικρότερη πιθανότητα να βρουν εργασία σε σχέση με άλλους πρόσφυγες, ακριβώς λόγω της έλλειψης διαθέσιμων θέσεων σε παιδικούς σταθμούς.
Παράλληλα, τα παιδιά των Ουκρανών που ζουν στη Γερμανία υπόκεινται στην υποχρεωτική σχολική εκπαίδευση. Η φοίτηση αποκλειστικά σε ουκρανικό online σχολείο δεν απαλλάσσει από μόνη της ένα παιδί από την υποχρέωση να φοιτά σε γερμανικό σχολείο.
Η συστηματική απουσία μπορεί να οδηγήσει σε ενημέρωση των υπηρεσιών παιδικής προστασίας, διοικητικά πρόστιμα για τους γονείς και απώλεια οικογενειακών επιδομάτων.
Πολωνία: Τέλος στα ειδικά προνόμια
Και η Πολωνία περνά σταδιακά από τους ειδικούς κανόνες για τους Ουκρανούς στους γενικούς κανόνες που ισχύουν για τους αλλοδαπούς.
Η κυβέρνηση συνδέει πλέον το μηνιαίο επίδομα 800+ για τα παιδιά και την παροχή Good Start των 300 ζλότι με την εγγραφή του παιδιού σε πολωνικό σχολείο ή τη φοίτηση σε παιδικό σταθμό.
Η ZUS ελέγχει αυτόματα τα στοιχεία μέσω του εθνικού μητρώου μαθητών. Εάν το παιδί δεν εμφανίζεται στο σύστημα, οι πληρωμές αναστέλλονται.
Η εξέλιξη αυτή δείχνει ότι οι Ουκρανοί στην Πολωνία αντιμετωπίζονται πλέον όλο και περισσότερο ως πληθυσμός που μπορεί να παραμείνει μακροπρόθεσμα στη χώρα.
Έρευνα του Center for Migration Research του University of Warsaw δείχνει ότι το 73% των Ουκρανών στην Πολωνία βλέπει το μέλλον του στη χώρα. Το 25% σχεδιάζει να παραμείνει μόνιμα, έναντι μόλις 8,5% το 2023, ενώ το ποσοστό όσων σχεδιάζουν να φύγουν μέσα σε έναν χρόνο έχει υποχωρήσει στο 10%.
Μειώνονται και τα δωρεάν σπίτια
Η Πολωνία περιορίζει παράλληλα τα προγράμματα δωρεάν στέγασης.
Το πρόγραμμα αποζημίωσης ιδιοκτητών κατοικιών «40+» έχει καταργηθεί πλήρως. Δωρεάν διαμονή σε συλλογικά κέντρα μπορούν πλέον να εξασφαλίσουν μόνο ορισμένες ευάλωτες κατηγορίες Ουκρανών.
Για τους υπόλοιπους, η στέγαση μετατρέπεται σταδιακά σε υπηρεσία με κόστος, με τους φιλοξενούμενους να καλούνται να καλύψουν από 50% έως 100% της δαπάνης.
Παράλληλα, η Πολωνία προσφέρει τη δυνατότητα μετάβασης από την προσωρινή προστασία PESEL UKR σε τριετή άδεια προσωρινής διαμονής. Για να γίνει αυτό, όμως, απαιτείται απόδειξη επίσημης εργασίας και σταθερού εισοδήματος.
Τσεχία: Βοήθεια μόνο σε όσους πραγματικά τη χρειάζονται
Η Τσεχία έχει επιλέξει ένα περισσότερο στοχευμένο μοντέλο.
Η οικονομική βοήθεια και η στέγαση κατευθύνονται κατά προτεραιότητα σε όσους πραγματικά αδυνατούν να συντηρηθούν μόνοι τους.
Η δωρεάν ανθρωπιστική στέγαση για Ουκρανούς περιορίζεται σε 90 ημέρες. Μετά την παρέλευση του διαστήματος αυτού, οι δικαιούχοι πρέπει να αναζητήσουν κατοικία στην ιδιωτική αγορά και να καταβάλουν οι ίδιοι το ενοίκιο.
Το πρόβλημα είναι ότι η κρατική βοήθεια δεν καλύπτει πάντοτε το πραγματικό κόστος.
Στην Πράγα, για παράδειγμα, το κόστος στέγασης για ένα άτομο ανέρχεται περίπου σε 10.000 τσεχικές κορώνες τον μήνα, ενώ το αντίστοιχο τμήμα της κρατικής βοήθειας είναι περίπου 6.000 κορώνες, σύμφωνα με την Alona Vakhova, program specialist για τις υπηρεσίες προσφύγων στην People in Need.
Ακόμη και τα εισοδήματα από την Ουκρανία υπολογίζονται
Ένα ακόμη στοιχείο που προκαλεί προβληματισμό είναι ο τρόπος υπολογισμού της ανθρωπιστικής βοήθειας.
Η Τσεχία δεν λαμβάνει υπόψη μόνο τους μισθούς που αποκτώνται εντός της χώρας. Στο εισόδημα μπορεί να συνυπολογίζονται αποδοχές από εξ αποστάσεως εργασία στην Ουκρανία, εισοδήματα από αυτοαπασχόληση, συντάξεις, διατροφές για παιδιά, ακόμη και αποταμιεύσεις.
Έτσι, όπως εξηγεί η Vakhova, ακόμη και ένα σχετικά μικρό εισόδημα από την Ουκρανία μπορεί να επηρεάσει σημαντικά το ύψος της βοήθειας.
Δημιουργείται έτσι ένα παράδοξο: μια μονογονεϊκή οικογένεια μπορεί να αυξήσει το εισόδημά της μέσω μιας μερικής απασχόλησης, αλλά ταυτόχρονα να δει την ανθρωπιστική βοήθεια να μειώνεται.
«Η αύξηση του εισοδήματος από εργασία δεν οδηγεί πάντοτε σε βελτίωση της οικονομικής κατάστασης μιας οικογένειας», σημειώνει η ειδικός.
Ρουμανία: Εργασία και γλώσσα ως προϋπόθεση
Ανάλογη είναι η κατεύθυνση και στη Ρουμανία.
Για τη λήψη οικονομικής βοήθειας διαβίωσης, οι ενήλικες που είναι σε θέση να εργαστούν πρέπει να εγγραφούν στις τοπικές υπηρεσίες απασχόλησης ή να αποδείξουν ότι εργάζονται επίσημα.
Η επανειλημμένη άρνηση προσφορών εργασίας μπορεί να οδηγήσει σε αναστολή των επιδομάτων.
Παράλληλα, η στήριξη των οικογενειών συνδέεται με την εγγραφή των παιδιών σε ρουμανικά σχολεία ή νηπιαγωγεία.
Για τους ενήλικες, η παρακολούθηση βασικών μαθημάτων ρουμανικής γλώσσας αποτελεί προϋπόθεση για τη συνέχιση της κοινωνικής στήριξης.
Η Ευρώπη αλλάζει – και η Ουκρανία αντιμετωπίζει νέο πρόβλημα
Το κοινό στοιχείο και στις τέσσερις χώρες είναι πλέον εμφανές.
Οι Ουκρανοί δεν αντιμετωπίζονται πλέον αποκλειστικά ως άνθρωποι που πρέπει να προστατευθούν προσωρινά από τον πόλεμο.
Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις θέλουν όσους παραμένουν στις χώρες τους να εργάζονται, να πληρώνουν φόρους, να μαθαίνουν τη γλώσσα και να ενσωματώνονται στις τοπικές κοινωνίες.
Για την Ευρώπη, η αλλαγή έχει και οικονομική διάσταση. Οι ευρωπαϊκές οικονομίες αντιμετωπίζουν συρρίκνωση του εργατικού δυναμικού και χρειάζονται εργαζομένους.
Για την Ουκρανία, όμως, δημιουργείται ένα σοβαρό μακροπρόθεσμο πρόβλημα.
Όσο περισσότεροι Ουκρανοί ενσωματώνονται οικονομικά και κοινωνικά στις χώρες υποδοχής, τόσο μεγαλύτερη είναι η πιθανότητα να μην επιστρέψουν στην Ουκρανία μετά το τέλος του πολέμου.
Ο Jakob Funk Kierkegaard του Bruegel προειδοποιεί ότι η επιτυχής ένταξη των προσφύγων στις ευρωπαϊκές αγορές εργασίας αποτελεί σαφή μακροπρόθεσμη πρόκληση για την Ουκρανία, καθώς μειώνει το ποσοστό όσων ενδέχεται να επιστρέψουν στη χώρα.
Τι πρέπει να προσέξουν τώρα οι Ουκρανοί στην ΕΕ
Οι νέοι κανόνες σημαίνουν ότι οι Ουκρανοί που βρίσκονται σε Γερμανία, Πολωνία, Τσεχία και Ρουμανία πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί:
Σχολείο παιδιών: Πρέπει να διασφαλίσουν ότι τα παιδιά τους είναι επίσημα εγγεγραμμένα σε σχολείο της χώρας υποδοχής. Η αποκλειστική φοίτηση σε ουκρανικό online σχολείο δεν αρκεί πλέον για τη διατήρηση ορισμένων οικογενειακών επιδομάτων.
Ηλεκτρονική επικοινωνία: Στη Γερμανία και την Τσεχία, η μη ανταπόκριση σε αιτήματα κοινωνικών υπηρεσιών ή των υπηρεσιών απασχόλησης μπορεί να οδηγήσει σε αυτόματη διακοπή επιδομάτων και στεγαστικής βοήθειας.
Εισοδήματα από την Ουκρανία: Εργασία εξ αποστάσεως, εισοδήματα από αυτοαπασχόληση και κοινωνικές παροχές από την Ουκρανία πρέπει να δηλώνονται όταν υποβάλλεται αίτηση για ανθρωπιστική βοήθεια.
Κατάσταση στην αγορά εργασίας: Όσοι είναι άνεργοι πρέπει να εγγράφονται στις τοπικές υπηρεσίες απασχόλησης, καθώς αυτό αποτελεί πλέον βασική προϋπόθεση για τη διατήρηση της ασφάλισης υγείας και βασικών παροχών.
Η εποχή της «άνετης προσωρινής προστασίας» στην Ευρώπη φαίνεται να τελειώνει. Το νέο μοντέλο είναι σαφές: λιγότερα ειδικά προνόμια, περισσότερη εργασία, περισσότερη ενσωμάτωση και σταδιακή μετάβαση από την έκτακτη βοήθεια στην οικονομική αυτονομία. Για εκατομμύρια Ουκρανούς, αλλά και για το ίδιο το μέλλον της Ουκρανίας μετά τον πόλεμο, η αλλαγή αυτή μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών